Het democratisch experiment van een absoluut vorst (1)*

Monument Rama VI

Koning Vajiravudh lijkt in het hedendaagse Thailand min of meer vergeten. Behalve een paar paleizen, een prominent standbeeld bij het Lumpinipark in Bangkok en een gerenommeerde jongensschool is er niet veel tastbaars meer dat aan hem herinnert. Terwijl zijn vader koning Chulalongkorn en grootvader koning Mongkut ook nu nog befaamd zijn.

Toch was Vajiravudh in zijn tijd een opvallende vorst, die wel degelijk zijn stempel op het land drukte en een grote bijdrage leverde aan de modernisering van Siam. Hij deed dit echter wel op geheel eigen wijze en raakte daarmee ook toen al meer en meer omstreden.

Paleis van Liefde en Hoop
Koning Vajiravudh leefde van 1880-1925 en regeerde over het toen nog Siam geheten Thailand van oktober 1910 tot november 1925. Hij was de zesde vorst van de in 1780 gevestigde Chakri-dynastie en wordt daarom ook Rama VI genoemd.

De meest bekende nalatenschap van hem is waarschijnlijk het prachtige houten paleis dat aan de westkust van de Golf van Thailand ligt tussen Cha-am en Hua Hin. De regio Hua Hin heeft nog steeds een speciale relatie met de Thaise royalty. Deze dateert uit het tijdperk toen de zuidelijke spoorlijn werd aangelegd van Bangkok naar Hua Hin. Zowel Rama VI als Rama VII lieten hier een paleis bouwen. Ook de huidige koning Rama IX en zijn gemalin verblijven er regelmatig.

Paleis van Hoop en LiefdeHet Marukhathaiyawan paleis, ook wel bekend als het ‘Paleis van Liefde en Hoop’, liet Vajiravudh bouwen als zomerverblijf.

Het paleis met uitzicht op zee en schaduwrijke tuinen, omringd door mangrove bossen, hielp hem ontsnappen aan de hitte van Bangkok maar was ook een poging, op de valreep, een nieuw leven te beginnen.

Een foto-expositie in het paleis laat zien dat de koning het paleis zelf ontwierp, hoewel hierbij later geholpen door de Italiaanse architect Ercole Manfredi. Hij maakte een ontwerp bestaande uit zestien pastelkleurige teakhouten gebouwen op pilaren die verbonden zijn door overdekte galerijen.

Eén van deze paviljoens, waarvan de wanden kunnen worden geopend, wordt gebruikt als theaterzaal en auditorium. Het eerste verblijf van Vajiravudh vond plaats in 1924. Zijn laatste bezoek was een paar maanden voor zijn dood in 1925. Hij heeft dus maar korte tijd van zijn zomerverblijf kunnen genieten.

In toeristen informatie wordt gesteld: ‘De koning woonde hier met zijn aanbeden echtgenote koningin Indrasakdi Sachi.’ En ‘De verblijven van Vajiravudh en Indrasakdi waren van elkaar gescheiden, maar toch zo dichtbij elkaar dat de koning kon zorgen voor zijn geliefde echtgenote.’

Wie weet was dit ook wel zo, maar zijn levensloop doet anders vermoeden. Zijn grootvader en zeker zijn vader hadden vele vrouwen en nog veel meer kinderen. Koning Vajiravudh trouwde echter pas na ruim tien jaar koningschap en zijn enig  kind, een dochter, werd pas in 1925 geboren. Niet bij de genoemde koningin maar bij een concubine, anderhalve dag voor zijn dood. Hij was er in dit opzicht laat bij en dat blijkt niet geheel toevallig te zijn. Je kunt rustig aannemen dat hij hoegenaamd niet was geïnteresseerd in de andere sekse.

Rama VTot aan het koningschap van Vajiravudh was het gebruik aan het hof dat een koning verschillende echtgenotes had en daarnaast nog veel meer concubines. Toen Chulalongkorn op vijftienjarige leeftijd koning werd, had hij al kinderen bij twee concubines.

In het koninklijk paleis werd de zogenaamde ‘Inner City’ bevolkt en gerund door vrouwen en omgeven door drie muren. In de hoogtijdagen van Chulalongkorn woonden daar ongeveer drieduizend vrouwen, waaronder alle koninginnen, prinsessen, hun bedienden en slaven.

In 1881, toen Chulalongkorn 28 was, werd kind nummer 39 geboren, de twaalfde zoon. Deze kreeg de naam Vajiravudh, voluit Phra Mingkut Klao Chaoyuhua. Hij werd geboren als tweede zoon van koning Chulalongkorn en Saovabha, toen één van zijn vier koninginnen.

Op zijn drieënvijftigste had Chulalongkorn 77 kinderen waarvan 33 zoons. Tijdens zijn gehele bewind, van zijn 15de tot zijn dood, had hij in totaal meer dan 150 vrouwen. Een koning stond volgens de wijdverbreide animistische opvattingen mede symbool voor vruchtbaarheid en nageslacht. Niet alleen voor zijn familie, maar voor zijn hele rijk. En volgens de principes van het aangehangen Theravada boeddhisme moest de koning de ideale man representeren, vooral door zijn daden.

Voor het eerst een kabinet
In de 19de eeuw, begin 20ste eeuw ontstonden er wereldwijd en geleidelijk aan ook in Siam grote sociaal-maatschappelijke en politieke veranderingen. Onder het bewind van koning Chulalongkorn werden vele hervormingen doorgevoerd. Zo moderniseerde hij zijn wijze van regeren; in 1892 vormde hij voor het eerst een kabinet met twaalf ministers.

Het oude systeem van vazalprinsen die de provincies regeerden, werd vervangen door een moderner systeem, naar Brits model, van provincies en districten. Hij schafte de slavernij af, introduceerde de westerse kalender en een modern systeem van munten en bankbiljetten. Ook werd de eerste spoorweg in het land aangelegd van Bangkok naar de voormalige hoofdstad Ayutthaya. Hij maakte veel gebruik van buitenlandse adviseurs.

Chulalongkorn werd onderwezen aan het hof door de door zijn vader koning Mongkut aangestelde Britse gouvernante Anna Leonowens (bekend geworden vanwege het boek en later de film The King and I).

Strak in het pak, heel geciviliseerd
Chulalongkorn was de eerste Siamese vorst die zijn land verliet en reizen maakte naar westerse koloniën, zoals Singapore, Nederlands-Indië en Brits-Indië. Later maakte hij in 1897 en in 1907 ook reizen door Europa en stuurde hij zonen voor opleidingen naar Duitsland, Groot-Brittannië, Denemarken en Rusland. Fotoreportages laten de koning en een hele trits zoons zien, allemaal strak in het pak met vest, met hoge boorden en hoeden, heel geciviliseerd.

Tijdens deze reizen leerde hij veel over westerse opvattingen en het westerse kolonialisme. Mede dankzij deze inzichten slaagde hij erin om Siam onafhankelijk te houden door onder andere vele concessies te doen door gebieden af te staan aan de twee westerse grootmachten Frankrijk en Groot-Brittannië.

Hij verloor Laos en delen van Cambodja aan de Franse Unie van Indochina; delen van Birma aan Brits-Indië en delen van Maleisië aan de Britse heerser daar. Westerlingen werden gelokt door de rijkdommen en zagen een excuus, zo niet een moreel recht, vanwege de half naakte en in hun ogen niet geciviliseerde bevolking, Siam het liefst helemaal te bezetten.

Vajiravudh wordt in 1893 naar Groot-Brittannië gestuurd en volgt daar vanaf zijn twaalfde jaar zijn opleiding in Oxford. Zijn vader heeft hiermee de bedoeling dat zijn zoon geciviliseerd zal worden, ‘siwilai’ werd dit in Siam genoemd, door de taal en de denkwijze van het Westen te leren ‘verstaan’ en ‘spreken’. Zijn vader ziet kennelijk juist in dit opzicht potentie bij deze zoon.

Vajiravudh is aanvankelijk vooral geïnteresseerd in geschiedenis, wiskunde en wandelen. Nadat een oudere half-broer, die kroonprins is, in 1895 plotseling sterft wordt hij op veertienjarige leeftijd door zijn vader aangewezen als de nieuwe kroonprins. Zijn vakkenpakket wordt aangepast en er wordt veel aandacht besteed aan internationaal recht en economie. Ook krijgt hij een militaire opleiding aan het befaamde Sandhurst.

Passie voor poëzie, literatuur, theater en klassiek ballet
Zijn grote passie is echter poëzie, literatuur, theater en klassiek ballet. Hij houdt van schrijven en vertaalt onder andere stukken van Shakespeare waaronder Romeo en Julia. Maar bijvoorbeeld ook boeken van Agatha Christie. Als kroonprins wordt hij ontvangen aan het Britse hof door koningin Victoria. Hij bezoekt op de terugweg ook nog Amerika voordat hij begin 1903, na tien jaar, terugkeert naar Siam om daar zijn plichten als kroonprins te vervullen.

Saranrom paleis

Zoals gebruikelijk is krijgen prinsen al op jonge leeftijd een paleis en beginnen hun eigen hofhouding. Vajiravudh krijgt het door zijn grootvader gebouwde Saranrom paleis toegewezen. Ondanks sterk aandringen van zijn moeder Koningin Soawapha weigert hij echter te trouwen, maar omringt zich met jonge mannen van zijn eigen leeftijd. Hij doorbreekt ook de strenge regel alleen om te gaan met prinsen en andere royals maar omringt zich met leeftijdsgenoten met gedeelde interesses en hobby’s. Min of meer een voortzetting van wat hij gewend was in Oxford dus.

Hij organiseert debatten over heel verschillende maatschappelijke onderwerpen. Ook worden er behalve rollenspellen zowel klassiek Siamees theater opgevoerd als Engelse toneelstukken. Het geeft de kroonprins de gelegenheid ervaring op te doen met heel verschillende situaties en rollen. Deze omgang met mannen uit verschillende sociale klassen komt hem op veel kritiek van vooral zijn moeder te staan. Maar hier trekt hij zich naar verluidt weinig van aan. Hij creëert zijn eigen thuis en bereidt zich voor op het vormgeven van een nieuwe natiestaat met ideeën die hij tijdens zijn studie heeft opgedaan.

Experiment met democratisering
Hij laat in de tuinen van Saranrom een levensecht dorp bouwen met kamers voor hovelingen en jonge bedienden om in te wonen en om zelfbestuur in de praktijk te brengen. Er is een wijkgebouw, een politiebureau en een bank, die belasting heft onder de bewoners. De bedienden kiezen een gouverneur die een secretaris-generaal benoemt die dan weer het politiebureau en de bank bestuurt. Vajiravudh gaat experimenteren met manieren waarop de Siamezen zichzelf zouden kunnen gaan besturen.

VajiravudhOok voegt hij daar ook nog een nieuw element aan toe, een dagelijks programma met veldsporten. Niet het op de individu gerichte ‘Muay Thai’ kickboksen maar Britse sporten zoals cricket, tennis, voetbal en croquet waarbij je ook leert samenspelen. Een aantal jaar later bouwt hij nogmaals een proeftuin. Een modelstad ditmaal, Dusit Thani genaamd, oftewel ‘Heilige Stad’, waarin zijn experiment met democratisering, verkiezingen en bijvoorbeeld een vrije pers wordt voortgezet.

Chulalongkorn overleed op de leeftijd van 57 jaar na een kort ziekbed. Vajiravudh is op dat moment 29. Hij is dan nog steeds niet getrouwd, heeft geen enkele concubine en ook nog geen kind. Op de dag dat zijn vader overlijdt, 23 oktober 1910, wordt Vajiravudh tot koning gekroond. Hij zal de laatste absolute vorst zijn. Zijn broer en opvolger Prajahipok zal in 1932 na een revolte afgezet worden. Siam is tot dan toe een feodale natie waarin de koning een goddelijke status heeft en alleenheerser is over zijn land en volk. (6 september 2015 )

Paul Bremer

Woensdag deel 2.

* ‘Het democratisch experiment van een absoluut vorst’ is ook als pdf beschikbaar. Klik hier.

  • Trackback are closed
  • Comments (0)
  1. No comments yet.